Батеријата не е само опрема – нејзината вредност се создава со правилно управување

Батериските системи за складирање на електрична енергија, познати како BESS или УСЕЕ, стануваат сè поважен дел од енергетската стратегија на компаниите. Но, самата батерија не е доволна за да создаде вредност.
Со неодамна назначениот менаџер на ЕВН Снабдување, Патрик Васич, разговаравме за тоа на што треба да внимаваат компаниите пред да инвестираат во BESS, каква е улогата на системот за управување со енергија (Energy Management System – EMS) и зошто самата технологија не е доволна за целосно искористување на потенцијалот на батериските системи.

За компанија која првпат размислува за батериски систем, од каде треба да започне?
Патрик Васич: Најважно е компанијата да не започне со прашањето „која батерија да ја купиме“, туку со прашањето „како денес ја користиме енергијата и каде можеме подобро да управуваме со неа“.
Добрата анализа го следи ритамот на потрошувачката и производството во текот на денот, сезоната и годината. Кај компаниите што имаат фотоволтаична централа, особено е важно да се види кога се создава вишок енергија, кога се јавува поголема потрошувачка и како овие два профили можат подобро да се усогласат.
Паралелно, треба да се разгледаат договорните услови за снабдување и откуп, можностите и ограничувањата на приклучокот, како и техничките карактеристики на самата батерија: употреблив капацитет, моќност за полнење и празнење, ефикасност, ограничувања на наполнетоста и условите од гаранцијата на производителот.
Правилно димензиониран систем не е нужно најголемиот систем. Тоа е системот што најдобро одговара на конкретните енергетски потреби и развојни планови на компанијата.

Кога зборуваме за BESS, често фокусот е на самата батерија – капацитет, моќност и технологија. Но, колку е важен начинот на кој таа батерија се управува?
Патрик Васич: Тоа е суштинското прашање. Батеријата го создава потенцијалот, но управувањето ја создава вредноста.
Иста батерија може да има сосема различен ефект, во зависност од тоа дали се полни и празни во вистински момент, дали е усогласена со производството од фотоволтаици, со потрошувачката на компанијата и со состојбите на пазарот.
Затоа, BESS не треба да се гледа само како уред за складирање енергија. Тој треба да се гледа како активен енергетски ресурс, кој со правилно управување може да ѝ даде на компанијата поголема флексибилност и подобра контрола врз нејзината енергетска позиција.



Што претставува современ Energy Management System и која е неговата улога во вредноста што клиентот ја добива од BESS?
Патрик Васич: Современиот EMS е дигиталниот „нервен систем“ на батеријата. Тој ја следи состојбата на наполнетост, расположливиот капацитет, моќноста, алармите и другите важни технички параметри, а преку договорени интерфејси може да прима и да спроведува оперативни сигнали.
Но, важно е да се направи разлика: EMS е технолошката алатка, додека оптимизацијата е логиката и стратегијата што стојат зад управувањето.
Еден квалитетен EMS може да обезбеди одлична техничка контрола, но вредноста за клиентот зависи од тоа дали системот е поврзан со вистинските податоци, дали ги зема предвид реалните потреби на компанијата и дали неговото работење е усогласено со пазарните и договорните услови.

Како EMS во пракса одлучува кога батеријата да се полни и празни?
Патрик Васич: Одлуката не треба да се сведува само на едно правило, на пример: „полни кога е евтино, празни кога е скапо“. Во реалноста, управувањето со батеријата е многу посложено.
Потребно е да се земат предвид прогнозите за потрошувачка и производство, очекуваните пазарни движења, состојбата на наполнетост на батеријата, расположливиот капацитет, техничките ограничувања, ефикасноста на циклусот и условите од гаранцијата.
Понекогаш најдобрата одлука не е батеријата веднаш да се испразни, туку да се зачува дел од нејзиниот капацитет за период кога тој ќе има поголема вредност. Затоа, доброто управување не брка изолиран резултат во еден час, туку гради балансирана стратегија за целиот пресметковен период.



Колку е важно EMS да може да ги поврзе и координира различните енергетски ресурси на компанијата? Кои се ризиците од избор на затворен систем поврзан со еден производител или давател на услуги?
Патрик Васич: Батеријата не работи независно од останатиот енергетски систем на компанијата. EMS што ја следи само батеријата гледа само дел од целата слика.
Кога EMS има увид и во производството од фотоволтаици, потрошувачката, преземањето и предавањето во мрежа, може да поддржи многу поквалитетни оперативни одлуки. Вишокот од сопственото производство може да се складира наместо веднаш да се предаде во мрежа, а складираната енергија да се искористи подоцна кога има поголема вредност за компанијата.
Токму затоа интеграцијата е толку важна. Затворен систем може беспрекорно да ја извршува својата основна техничка функција, но сепак да го ограничува пристапот до податоците, комуникацијата со надворешни системи или можноста во иднина да се работи со друг давател на услуги.
Пред изборот на EMS, компаниите треба да проверат кој ги поседува и контролира оперативните податоци, дали тие се достапни во реално време, дали системот располага со документирани интерфејси и дали може безбедно да разменува сигнали со други релевантни платформи.
Отвореноста не значи компромис со безбедноста или сајбер-безбедноста. Таа значи избегнување непотребна технолошка зависност и задржување на флексибилноста потребна за прилагодување кон идните потреби на компанијата и промените кои би настанале на енергетскиот пазар.

Од перспектива на клиент кој има договор за снабдување со електрична енергија, каква дополнителна вредност се создава кога BESS и EMS комуницираат со системите на снабдувачот?
Патрик Васич: Работата на батеријата директно влијае врз електричната енергија што компанијата ја презема и предава во мрежа и врз распоредите што се доставуваат на пазарот. Затоа, нејзината оптимизација не може да биде ефикасна без разбирање на овој поширок комерцијален контекст.
Кога BESS може да комуницира со системите на снабдувачот и оптимизаторот, неговото работење може да се усогласи со реалните прогнози за потрошувачка и производство, цените за снабдување и откуп, пазарните распореди и барањата на портфолиото.
Тука ЕВН Снабдување создава дополнителна вредност. Ги комбинираме техничките можности на батеријата со нашето искуство во снабдување со електрична енергија, откуп, изработка на распореди, пазарно позиционирање и управување со портфолио. Со батеријата не се управува преку изолиран алгоритам, туку како дел од пошироката енергетска позиција на клиентот.
Клиентот, исто така, треба да има јасен увид во резултатите. Затоа транспарентните податоци, јасно дефинираната методологија на пресметка и редовните извештаи за порамнување се важен дел од услугата. Оптимизацијата не треба да биде „црна кутија“.



Трошоците за дебаланси не секогаш се видливи во основната цена на понудата за оптимизација. Зошто е важно клиентите да разберат како е распределен овој ризик?
Патрик Васич: Бидејќи комерцијално атрактивна понуда може да изгледа сосема поинаку ако трошоците за дебаланси и оперативните ризици на крајот се префрлат на сопственикот на батеријата.
Договорот треба јасно да прави разлика помеѓу трошоците што произлегуваат од редовната работа и оптимизацијата на батеријата и трошоците што настануваат поради околности што се во одговорност на Сопственикот.
Во моделот на ЕВН Снабдување, трошоците за отстапувања и дебаланси што произлегуваат од редовната работа и оптимизацијата на батеријата не се префрлаат на Сопственикот на BESS. Со нив управува ЕВН Снабдување како дел од своите активности за управување со портфолио.
Сопственикот може да сноси само директни, разумни и проверливи трошоци што произлегуваат од јасно утврдена причина, како што се непријавена недостапност на батеријата, непријавено техничко ограничување, неточни оперативни податоци, неизвршување на валидна оперативна инструкција или неовластена интервенција од трета страна.
Оваа разлика е исклучително важна. Клиентот не треба да биде изложен на недефинирани или неограничени трошоци за балансирање само затоа што давателот на услугата одлучил да не управува со тој ризик. Одговорностите, исклучоците и методите за пресметка треба да бидат целосно транспарентни уште од самиот почеток.

Ако една компанија денес планира инвестиција во BESS и EMS, кој би бил вашиот најважен совет за избор на решение што ќе остане релевантно во следните 5–10  години?
Патрик Васич: Компаниите треба да гледаат подалеку од почетната инвестиција, брендот на батеријата и проекциите за идните приходи. Потребно е да го оценат целиот оперативен модел.
Првото прашање е дали батеријата е дизајнирана според реалниот енергетски профил на компанијата. Второто е дали EMS обезбедува сигурен пристап до податоците и доволна флексибилност за интеграција. Третото е дали комерцијалниот модел јасно објаснува како се создава вредноста и како се распределени ризиците, трошоците и одговорностите.
Долгорочна инвестиција во BESS не треба да зависи од затворена технолошка околина, еднодимензионална стратегија за оптимизација или аранжман во кој важните пазарни ризици стануваат видливи дури по почетокот на работењето.
Добар партнер за оптимизација треба да може да објасни не само кога батеријата ќе се полни и празни, туку и зошто се носи одредена одлука, како ќе се мери создадената вредност и кој ја носи одговорноста за секој поврзан ризик.
На крајот, најдоброто решение не е само она што складира електрична енергија. Тоа е решението што управува со секој складиран мегават-час со јасна техничка цел, комерцијална логика и транспарентна распределба на одговорностите.